Feroxyhyte
Chemical formula: Fe<sup>3+</sup>O(OH)
Feroksyhyt to tlenowodorotlenek żelaza(III), tworzący bardzo drobnoziarniste, brunatne masy i naloty, często w konkrecjach żelazowo-manganowych.
Description
## Charakterystyka Feroksyhyt jest tlenowodorotlenkiem żelaza(III), jednym z polimorfów getytu i lepidokrokitu. Występuje niemal wyłącznie w formie skrytokrystalicznych lub bardzo drobnoziarnistych skupień, tworząc ziemiste masy, powłoki i naloty. Rzadko formuje mikroskopijne, heksagonalne płytki. Ze względu na swoją strukturę, makroskopowo nie tworzy widocznych kryształów. Jest głównym składnikiem niektórych konkrecji żelazowo-manganowych z dna oceanicznego oraz występuje w glebach i osadach powstałych w wyniku szybkiego utleniania związków żelaza. ## Właściwości fizyczne Minerał ten jest nieprzezroczysty i charakteryzuje się matowym lub ziemistym połyskiem. Jego gęstość wynosi około 4,2 g/cm³. Twardość jest trudna do określenia ze względu na jego ziemistą lub pylastą formę. Istotną cechą fizyczną feroksyhytu jest jego ferrimagnetyzm w temperaturze pokojowej, co odróżnia go od większości innych tlenowodorotlenków żelaza. ## Barwy i odmiany Feroksyhyt przyjmuje barwy od żółtobrązowej, przez czerwonobrunatną, aż po ciemnobrunatną, niemal czarną. Jego barwa zależy od stopnia uwodnienia i wielkości cząstek. Nie wyróżnia się jego nazwanych odmian. ## Historia i nazwa Nazwa feroksyhytu, nadana w 1976 roku przez F.V. Chukhrova i jego współpracowników, nawiązuje do jego składu chemicznego: obecności żelaza (łac. *ferrum*), tlenu (*oxygen*) i grup hydroksylowych (*hydroxyl*). Został uznany przez Międzynarodową Asocjację Mineralogiczną (IMA) jako odrębny minerał w tym samym roku. ## Zastosowania Feroksyhyt nie ma bezpośrednich zastosowań przemysłowych. Stanowi jednak obiekt zainteresowania naukowego w geologii, oceanografii i gleboznawstwie jako wskaźnik procesów utleniania i wietrzenia. Jest również badany w kontekście jego właściwości magnetycznych.
Diagnostic features
## Rozpoznawanie Identyfikacja feroksyhytu jest bardzo trudna i w zasadzie niemożliwa na podstawie samych cech wizualnych. Wyglądem przypomina pospolite mieszaniny tlenków żelaza, określane zbiorczo jako limonit. Kluczową cechą diagnostyczną, możliwą do sprawdzenia w warunkach terenowych, jest jego magnetyzm - w przeciwieństwie do getytu, przyciąga magnes. Ostateczne potwierdzenie tożsamości wymaga jednak specjalistycznych badań, przede wszystkim dyfrakcji rentgenowskiej (XRD). ## Odróżnianie od podobnych Feroksyhyt można pomylić z getytem, lepidokrokitem i maghemitem. - **Getyt** jest bardzo podobny wizualnie, ale nie jest magnetyczny w temperaturze pokojowej. - **Lepidokrokit** również nie wykazuje magnetyzmu i często ma bardziej żywą, pomarańczowoczerwoną barwę. - **Maghemit** jest silnie magnetyczny, lecz ma inny wzór dyfrakcyjny i zazwyczaj powstaje w odmiennych warunkach, często w wyższych temperaturach. ## Formy kryształów Feroksyhyt nie tworzy makroskopowych kryształów. Występuje wyłącznie w postaci skupień skrytokrystalicznych, ziemistych, pylastych lub jako składnik sferoidalnych konkrecji i guzków.
Geological environment
## Geneza Feroksyhyt formuje się w warunkach niskotemperaturowych i silnie utleniających, w wyniku szybkiego wytrącania się z roztworów bogatych w żelazo. Jest minerałem metastabilnym, który z czasem ulega przemianie w stabilniejsze fazy, takie jak getyt lub hematyt. Jego powstawanie jest często związane z działalnością mikroorganizmów utleniających żelazo. ## Asocjacje mineralne Najczęściej współwystępuje z innymi tlenkami i wodorotlenkami żelaza oraz manganu. Typowymi minerałami towarzyszącymi są getyt, lepidokrokit, wernadyt i birnessyt. Występuje jako główny składnik głębokomorskich guzków żelazowo-manganowych. ## Lokalizacje Jako minerał jest szeroko rozpowszechniony w specyficznych środowiskach na całym świecie. Występuje obficie na dnach oceanów (Pacyfik, Atlantyk, Ocean Indyjski) w formie guzków polimetalicznych. Znajdowany jest również w glebach i osadach jeziornych w wielu miejscach na świecie, a także jako produkt wietrzenia skał bogatych w żelazo. Miejsce typowe (odkrycia) znajduje się na terenie byłego ZSRR.
Rarity
Rzadki
Collector aspects
## Kryteria jakości Feroksyhyt nie jest minerałem cenionym przez typowych kolekcjonerów ze względu na brak wykształconych kryształów i nieatrakcyjny wygląd. Jego wartość jest głównie naukowa. Dla specjalistycznych kolekcji najbardziej pożądane są dobrze udokumentowane próbki o potwierdzonej czystości (analizą XRD) lub bogate w feroksyhyt guzki manganowe z dokładnie określoną lokalizacją pobrania. ## Popularne stanowiska Brak jest popularnych stanowisk w sensie kolekcjonerskim. Okazy pochodzą głównie z badań naukowych, np. z rejsów oceanograficznych prowadzących dragowanie dna morskiego na Pacyfiku lub Atlantyku.
Care and storage
## Czyszczenie Okazy feroksyhytu są bardzo delikatne i wrażliwe. Należy czyścić je wyłącznie na sucho, używając miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. Kontakt z wodą jest niewskazany, ponieważ może zainicjować przemiany fazowe. ## Czego unikać Feroksyhyt jest minerałem metastabilnym. Należy bezwzględnie unikać podgrzewania, ponieważ w temperaturze powyżej 100°C przekształca się w hematyt. Wrażliwy jest również na wilgoć i działanie chemikaliów. Długotrwała ekspozycja na światło słoneczne i zmiany temperatury mogą przyspieszać jego powolną, samorzutną transformację w stabilniejszy getyt. ## Przechowywanie Kolekcjonerskie okazy feroksyhytu, najczęściej w postaci konkrecji lub fragmentów skał z nalotami, powinny być przechowywane w stabilnych warunkach. Zalecane jest suche, chłodne i ciemne miejsce, najlepiej w zamkniętym pudełku klaserowym z dala od źródeł ciepła i wilgoci.