Davisite
Chemical formula: CaScAlSiO<sub>6</sub>
Niezwykle rzadki piroksen skandowy, znajdowany wyłącznie w meteorytach, kluczowy dla badań wczesnej historii Układu Słonecznego.
Description
## Charakterystyka Davisyt to bardzo rzadki minerał z grupy piroksenów, wyróżniający się znaczną zawartością skandu. Występuje w postaci mikroskopijnych, bezbarwnych, białych lub bladozielonkawo-żółtych ziaren. Jego znaczenie jest czysto naukowe, ponieważ stanowi cenny materiał do badań nad procesami zachodzącymi w pierwotnej mgławicy słonecznej. Okazy makroskopowe w zasadzie nie istnieją, a minerał jest obserwowany głównie w specjalistycznych preparatach (płytkach cienkich) z meteorytów. ## Właściwości fizyczne Jego twardość w skali Mohsa wynosi około 6. Ma szklisty połysk i jest przezroczysty do przeświecającego. Gęstość obliczona na podstawie składu chemicznego i parametrów komórki elementarnej to około 3,43 g/cm³. ## Barwy i odmiany Minerał jest zazwyczaj bezbarwny, może przyjmować odcienie bieli lub bardzo jasnej, zielonkawo-żółtej barwy. Nie wyróżnia się żadnych odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Davisyt został oficjalnie uznany za nowy minerał przez IMA w 2008 roku. Jego nazwa honoruje Andrew M. Davisa, profesora Uniwersytetu w Chicago, za jego fundamentalny wkład w dziedzinie kosmokosmii i analizy materiału meteorytowego. Minerał został po raz pierwszy zidentyfikowany w bogatych w wapń i glin inkluzjach (CAI) w słynnym chondrycie węglistym Allende, który spadł w Meksyku w 1969 roku. ## Zastosowania Davisyt nie ma żadnych zastosowań komercyjnych ani przemysłowych. Jego jedyne znaczenie jest naukowe, jako wskaźnik warunków fizykochemicznych panujących podczas formowania się najwcześniejszych stałych obiektów w Układzie Słonecznym.
Diagnostic features
## Rozpoznawanie Identyfikacja davisytu jest niemożliwa bez zaawansowanych technik analitycznych. Ze względu na mikroskopijny rozmiar ziaren, rozpoznanie opiera się na analizie chemicznej za pomocą mikrosondy elektronowej (EMPA) lub spektroskopii Ramana. Kluczową cechą diagnostyczną jest wysoka zawartość skandu w strukturze piroksenu. ## Odróżnianie od podobnych Davisyt można pomylić z innymi piroksenami współwystępującymi w inkluzjach CAI, takimi jak diopsyd czy fassait (odmiana augitu). Jedynym sposobem na ich odróżnienie jest precyzyjna analiza składu chemicznego, która wykaże obecność skandu w ilościach definiujących davisyt. ## Formy kryształów Zazwyczaj tworzy anhedralne (nie wykazujące własnych ścian) lub subhedralne (częściowo wykształcone) ziarna o wielkości od kilku do kilkudziesięciu mikrometrów. Rzadko obserwuje się drobne, słabo wykształcone kryształy o pokroju pryzmatycznym.
Geological environment
## Geneza Davisyt jest minerałem wysokotemperaturowym, który krystalizował bezpośrednio z gazu w pierwotnej mgławicy słonecznej w temperaturach przekraczających 1200°C. Jego powstawanie jest związane z najstarszą materią stałą w naszym Układzie Słonecznym. Występuje wyłącznie w bogatych w wapń i glin inkluzjach (tzw. CAI - Calcium-Aluminum-rich Inclusions) w chondrytach węglistych. ## Asocjacje mineralne Minerałami współwystępującymi z davisytem w inkluzjach CAI są inne minerały wysokotemperaturowe, takie jak spinel, melilit (gehlenit, akermanit), perowskit, hibonit oraz diopsyd. ## Lokalizacje Jedyne potwierdzone miejsca występowania davisytu to meteoryty. Stanowisko typowe to meteoryt Allende, który spadł w stanie Chihuahua w Meksyku. Jego obecność stwierdzono również w innych chondrytach węglistych, m.in. Vigarano (Włochy, spadek w 1910 r.) i Efremovka (Kazachstan).
Rarity
Ekstremalnie rzadki
Collector aspects
## Kryteria jakości Davisyt nie jest minerałem kolekcjonerskim w tradycyjnym tego słowa znaczeniu. Nie tworzy okazów makroskopowych. Jego wartość jest czysto naukowa i jest nierozerwalnie związana z wartością meteorytu, w którym się znajduje. Dla instytucji badawczych i wyspecjalizowanych kolekcjonerów meteorytów, obecność dobrze scharakteryzowanego davisytu w inkluzji CAI znacznie podnosi wartość naukową okazu. ## Ceny rynkowe Nie istnieje rynek dla davisytu jako oddzielnego minerału. Ceny dotyczą fragmentów meteorytów, w których może on występować. Wartość takiego fragmentu zależy od jego wielkości, typu meteorytu, proweniencji oraz obecności interesujących naukowo inkluzji. ## Popularne stanowiska Najbardziej znanym i cenionym źródłem davisytu są fragmenty meteorytu Allende. Okazy z innych chondrytów węglistych zawierające ten minerał są również wysoko cenione w kręgach naukowych.
Care and storage
## Czyszczenie Okazy davisytu to mikroskopijne ziarna w obrębie skały macierzystej (meteorytu), dlatego nie czyści się ich bezpośrednio. W przypadku konieczności oczyszczenia fragmentu meteorytu zawierającego davisyt, należy używać wyłącznie sprężonego powietrza lub bardzo miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. Należy unikać wszelkich płynów. ## Czego unikać Należy bezwzględnie unikać kontaktu z wodą, chemikaliami, kwasami i rozpuszczalnikami. Materiał meteorytowy, w którym występuje davisyt, może być porowaty i wrażliwy na wilgoć. Należy chronić go przed skokami temperatury, wibracjami i uszkodzeniami mechanicznymi. ## Przechowywanie Fragmenty meteorytów z davisytem powinny być przechowywane w stabilnych, suchych warunkach, najlepiej w szczelnych pojemnikach (np. pudełkach membranowych lub z pochłaniaczem wilgoci), aby zapobiec degradacji i zanieczyszczeniu. Preparaty mikroskopowe (płytki cienkie) wymagają przechowywania w specjalnych pudełkach, chroniących przed kurzem i uszkodzeniem.