Amphibole
Chemical formula: (Ca,Na)₂(Mg,Fe,Al)₅(Al,Si)₈O₂₂(OH)₂
Amfibole to ważna i zróżnicowana grupa pospolitych, ciemnych minerałów skałotwórczych o złożonym składzie chemicznym i charakterystycznych, wydłużonych kryształach.
Properties
- Mohs hardness
- 5-6
- Luster
- Szklisty, jedwabisty
- Streak
- Biała do szarozielonej
- Density
- 2.9-3.6
- Cleavage
- Doskonała w dwóch kierunkach, kąty ~56° i 124°
- Fracture
- Nierówny, drzazgowaty
- Transparency
- Przeświecający do nieprzezroczystego
- Crystal system
- Jednoskośny
Diagnostic features
## Rozpoznawanie Kluczową cechą diagnostyczną amfiboli jest kąt między dwiema płaszczyznami łupliwości, wynoszący około 124° i 56°. W praktyce, na przełamanych powierzchniach kryształów widać dwa zestawy błyszczących "schodków" przecinających się pod tymi właśnie kątami. Pomocny jest też wydłużony, słupkowy lub igiełkowy wygląd kryształów oraz twardość w zakresie 5-6 w skali Mohsa. ## Odróżnianie od podobnych Amfibole są najczęściej mylone z piroksenami, które mają bardzo podobny wygląd, twardość i często występują w tych samych skałach. Podstawową różnicą jest kąt łupliwości: u piroksenów płaszczyzny łupliwości przecinają się pod kątem zbliżonym do prostego (ok. 87° i 93°). W rezultacie przekrój poprzeczny kryształu amfibolu jest rombem, a piroksenu - kwadratem lub prostokątem. Turmalin, choć również bywa słupkowy i czarny, jest znacznie twardszy (7-7.5) i ma inny, bardziej złożony przekrój poprzeczny (często zaokrąglony trójkąt). ## Formy kryształów Amfibole tworzą kryształy o pokroju słupkowym, pręcikowym, igiełkowym lub włoskowym. Często występują w formie skupień ziarnistych, promienistych (jak wariolit), włóknistych (nefryt, azbesty) lub splątanych agregatów. Dobrze wykształcone, wolnostojące kryształy są rzadsze i spotykane głównie w skałach metamorficznych i pegmatytach.
Geological environment
## Geneza Amfibole są minerałami o szerokim zakresie powstawania. Krystalizują jako pierwotny składnik z magm o pośrednim składzie chemicznym, bogatych w wodę, tworząc skały takie jak dioryty, andezyty czy sjenity. Są również produktem wtórnym, powstającym w wyniku hydratacji piroksenów (proces zwany uralityzacją). Największe znaczenie mają jednak w skałach metamorficznych, gdzie ich obecność definiuje całą fację amfibolitową - warunki średnich i wysokich ciśnień oraz temperatur. Powstają wówczas w wyniku przebudowy bazaltów, gabr lub margli, tworząc skały zwane amfibolitami. ## Asocjacje mineralne Jako minerały skałotwórcze, amfibole współwystępują z wieloma innymi pospolitymi minerałami. W skałach magmowych są to najczęściej plagioklazy, skalenie potasowe, kwarc i biotyt. W skałach metamorficznych ich typowymi towarzyszami są plagioklazy, epidot, granaty (szczególnie almandyn), staurolit, kyanit i sillimanit. W skałach metamorfizmu kontaktowego (hornfelsach) występują z kordierytem i andaluzytem. ## Lokalizacje Amfibole są rozpowszechnione na całym świecie. Klasyczne lokalizacje dobrze wykształconych kryształów hornblendy to m.in. okolice Bancroft w Ontario (Kanada), Arendal (Norwegia) i Franklin w New Jersey (USA). Piękne, zielone kryształy aktynolitu pochodzą z doliny Zillertal w Austrii. Tremolit jest powszechny w metamorficznych dolomitach w rejonie Campolungo w Szwajcarii i w stanie Nowy Jork (USA). Niebieski rybekit w formie krokidolitu znany jest z RPA, a glaukofan z wyspy Syros w Grecji i Kalifornii (USA).
Rarity
Pospolity
For collectors
## Kryteria jakości Dla kolekcjonerów najbardziej pożądane są okazy z dobrze wykształconymi, ostrymi i błyszczącymi kryształami, które są wyraźnie wyodrębnione z otaczającej skały (matrycy). Wysoko cenione są duże, pojedyncze kryształy lub estetyczne grupy kryształów. W przypadku hornblendy i aktynolitu liczy się głębia i nasycenie barwy oraz brak uszkodzeń. Rzadkie odmiany, takie jak niebieski rybekit czy fioletowy richteryt, są szczególnie poszukiwane. W przypadku odmian włóknistych, jak nefryt, ocenia się jednolitość barwy, stopień przeświecania i brak spękań. ## Popularne stanowiska Najbardziej cenione przez kolekcjonerów kryształy hornblendy pochodzą z kanadyjskiej prowincji Ontario (okolice Bancroft i Wilberforce). Klasyczne, duże kryształy tremolitu i aktynolitu znajdowano w Alpach (Szwajcaria, Austria). Okazy pargacytu o jakości jubilerskiej pochodzą z Pakistanu (Dolina Hunza), a fioletowego richterytu z Wind Mountain w Nowym Meksyku (USA).
Care and storage
## Czyszczenie Okazy amfiboli są stosunkowo twarde i można je czyścić miękką szczoteczką pod bieżącą wodą. W przypadku okazów z delikatnymi, igiełowymi kryształami, należy zachować szczególną ostrożność i ograniczyć się do delikatnego płukania lub użycia sprężonego powietrza do usunięcia kurzu. Odmiany włókniste (azbestowe) nie powinny być czyszczone mechanicznie, aby uniknąć uwalniania włókien do powietrza. ## Czego unikać Należy unikać kontaktu z silnymi kwasami, które mogą trawić powierzchnię minerału. Mimo stosunkowo dobrej odporności, nie należy narażać okazów na gwałtowne zmiany temperatury. Największą ostrożność należy zachować w przypadku odmian azbestowych (krokidolit, amozyt) - należy bezwzględnie unikać wdychania pyłu i włókien, które mogą się z nich uwalniać. ## Przechowywanie Okazy amfiboli można bezpiecznie przechowywać w kolekcjach. Ze względu na doskonałą łupliwość, należy chronić je przed uderzeniami i upadkami, które mogą spowodować pęknięcie wzdłuż płaszczyzn łupliwości. Okazy z odmianami azbestowymi powinny być przechowywane w szczelnych, zamkniętych pojemnikach, aby zapobiec rozprzestrzenianiu się włókien.