Allanite-(Ce)

Chemical formula: CaCe<sup>3+</sup>Al<sub>2</sub>Fe<sup>2+</sup>(Si<sub>2</sub>O<sub>7</sub>)(SiO<sub>4</sub>)O(OH)

Allanit-(Ce) to czarny lub brunatny minerał z grupy epidotu, charakteryzujący się obecnością ceru i często wykazujący słabą radioaktywność.

## Charakterystyka Allanit-(Ce) jest minerałem należącym do grupy epidotu. Jego nazwa wskazuje na dominację pierwiastka ziem rzadkich - ceru. Typowe okazy są nieprzezroczyste, masywne lub w formie ziarnistych skupień w skale macierzystej. Dobrze wykształcone kryształy są rzadkie, zwykle tabliczkowe lub słupkowe, często o słabo zdefiniowanych ścianach. Charakterystyczną cechą allanitu jest jego metamiktyzacja - jego struktura krystaliczna bywa częściowo lub całkowicie zniszczona przez własną, naturalną promieniotwórczość (pochodzącą z toru i uranu), co nadaje mu szklisty wygląd i muszlowy przełam. ## Właściwości fizyczne Minerał ten jest stosunkowo twardy, osiągając 5.5 do 6.5 w skali Mohsa. Ma szklisty do żywicznego połysk, a na powierzchniach zmienionych bywa matowy lub ziemisty. Jest kruchy, a jego gęstość waha się od 3.4 do 4.2 g/cm³, w zależności od składu chemicznego i stopnia metamiktyzacji. ## Barwy i odmiany Allanit-(Ce) najczęściej przybiera barwę od czarnej do ciemnobrunatnej. Cienkie odłamki mogą przeświecać na brązowo lub zielonkawo. Niektóre okazy mogą mieć na powierzchni żółtobrązową lub rdzawą, zwietrzałą otoczkę. Nie wyróżnia się odrębnych odmian handlowych czy gemmologicznych. ## Historia i nazwa Nazwa "allanit" została nadana w 1810 roku przez Thomasa Thomsona na cześć szkockiego mineraloga Thomasa Allana, który jako pierwszy zidentyfikował ten minerał. Przyrostek "-(Ce)" został dodany później, zgodnie z zasadami nazewnictwa minerałów z grupy epidotu, aby wskazać, że cer jest dominującym pierwiastkiem ziem rzadkich w tym konkretnym minerale. ## Zastosowania Allanit-(Ce) jest ważnym źródłem przemysłowym ceru i innych pierwiastków ziem rzadkich. Ze względu na swoją powszechność w niektórych skałach, jest również wykorzystywany w datowaniu radiometrycznym metodą uranowo-ołowiową lub torowo-ołowiową. Dla kolekcjonerów stanowi interesujący minerał ze względu na swoją złożoną chemię, genezę i rzadkie, dobrze wykształcone kryształy.

Properties

Mohs hardness
5.5-6.5
Luster
Vitreous
Streak
Gray
Density
3.4-4.2
Cleavage
Poor on {001}
Fracture
Conchoidal
Transparency
Translucent
Crystal system
Monoclinic

Diagnostic features

## Rozpoznawanie Allanit-(Ce) najczęściej rozpoznaje się po jego czarnej lub ciemnobrązowej barwie, żywicznym lub smolistym połysku oraz występowaniu w kwaśnych skałach magmowych (granity, pegmatyty) i metamorficznych. Często tworzy wtopione w skałę, słabo wykształcone kryształy lub ziarniste skupienia. Charakterystyczny jest muszlowy przełam, typowy dla okazów metamiktycznych. Słaba radioaktywność, wykrywalna za pomocą licznika Geigera, jest silną wskazówką diagnostyczną. ## Odróżnianie od podobnych Allanit-(Ce) można pomylić z turmalinem (schorl), hornblendą, piroksenami (augit) lub gadolinitem. Od schorlu różni się słabszym połyskiem i często muszlowym przełamem (schorl ma nierówny). Od hornblendy i augitu odróżnia go brak wyraźnej łupliwości oraz wyższa gęstość. Gadolinit jest bardzo podobny, ale zazwyczaj ma zielonkawy odcień i występuje w nieco innych paragenezach. Identyfikacja często wymaga analiz chemicznych. ## Formy kryształów Kryształy, choć rzadkie, są zazwyczaj tabliczkowe, wydłużone lub pryzmatyczne. Częściej spotyka się go w formie nieregularnych ziaren, promienistych agregatów lub jako masywne skupienia w skale.

Geological environment

## Geneza Allanit-(Ce) jest minerałem akcesoryjnym, co oznacza, że występuje w niewielkich ilościach w wielu typach skał. Powstaje głównie w kwaśnych skałach magmowych, takich jak granity, sjenity, granodioryty i ich pegmatytowych odmianach. Jest również spotykany w skałach metamorficznych wyższego stopnia, np. w gnejsach i amfibolitach, a także w niektórych skarnach i żyłach hydrotermalnych. ## Asocjacje mineralne Często współwystępuje z minerałami skałotwórczymi, takimi jak kwarc, skalenie (ortoklaz, mikroklin, albit), biotyt i hornblenda. W pegmatytach towarzyszą mu cyrkon, monacyt, tytanit, apatyt, fluoryt i inne minerały ziem rzadkich. ## Lokalizacje Znaczące złoża i dobrze wykształcone kryształy pochodzą z wielu miejsc na świecie. Do najważniejszych należą: Ytterby i Finbo w Szwecji; Arendal i wyspa Hitterø w Norwegii; Ural w Rosji; Bancroft i Wilberforce w Ontario (Kanada), gdzie znajdowano ogromne kryształy; stany Kolorado, Kalifornia i Wirginia w USA; a także Madagaskar, gdzie występuje w pegmatytach.

Rarity

Niezbyt pospolity

For collectors

## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są dobrze wykształcone, ostre i duże kryształy, co w przypadku allanitu jest rzadkością. Okazy z precyzyjnie określoną lokalizacją, zwłaszcza z klasycznych stanowisk jak Bancroft czy Arendal, są wyżej oceniane. Połysk, brak uszkodzeń mechanicznych oraz interesujące asocjacje z innymi minerałami (np. z fluorytem czy cyrkonem) również podnoszą wartość okazu. Rozmiar ma znaczenie - kryształy przekraczające kilka centymetrów są już uważane za wyjątkowe. ## Popularne stanowiska Okazy z Bancroft w Kanadzie są legendarne ze względu na swoje gigantyczne rozmiary, chociaż często są metamiktyczne i słabo uformowane. Kryształy z pegmatytów na Madagaskarze bywają ostre i błyszczące. Klasyczne europejskie stanowiska w Norwegii i Szwecji dostarczają historycznie ważnych okazów.

Care and storage

## Czyszczenie Okazy allanitu należy czyścić ostrożnie, używając miękkiej, suchej szczoteczki do usunięcia kurzu. Jeśli konieczne jest mycie, można użyć wody destylowanej, ale należy unikać długotrwałego moczenia. Okaz trzeba dokładnie wysuszyć. ## Czego unikać Unikaj kontaktu z silnymi kwasami i chemikaliami. Ze względu na potencjalną radioaktywność, nie należy przechowywać dużych ilości minerału w bezpośrednim otoczeniu, a po kontakcie z okazami zaleca się umycie rąk. Unikaj wdychania pyłu podczas cięcia lub szlifowania. Nie jest to materiał do noszenia jako biżuteria. ## Przechowywanie Przechowuj okazy w osobnych, oznaczonych pudełkach, aby uniknąć zarysowań i uszkodzeń. Ze względu na kruchość, należy chronić go przed uderzeniami. Jeśli posiadasz wiele okazów lub okazy o wyższej aktywności, warto rozważyć przechowywanie ich w wentylowanym miejscu, z dala od przestrzeni mieszkalnych.

External references

Sources

Read more