Pirotyn
Wzór chemiczny: Fe<sup>2+</sup><sub>5</sub>Fe<sup>3+</sup><sub>2</sub>S<sup>2-</sup><sub>8</sub>
Pirotyn to minerał z grupy siarczków, charakteryzujący się metalicznym połyskiem i barwą od brązowo-brązowej do czerwono-brązowej.
Właściwości
- Twardość Mohsa
- 3.5-4
- Połysk
- Metallic
- Rysa
- Dark grayish black
- Gęstość
- 4.58
- Łupliwość
- Brak
- Przełam
- Nierówny
- Przezroczystość
- Opaque
- Układ krystaliczny
- Monoclinic
Cechy diagnostyczne
## Rozpoznawanie Pirotyn można rozpoznać po charakterystycznej barwie brązowo-brązowej do czerwono-brązowej, metalicznym połysku oraz ciemnoszarej rysie. Często występuje w skupieniach ziarnistych lub blaszkowych. ## Odróżnianie od podobnych Pirotyn bywa mylony z chalkopirytem, który ma bardziej żółtawą barwę i niższą twardość. Od pirytu odróżnia go brak wyraźnych kryształów izometrycznych oraz magnetyzm. Pirotyn jest słabo magnetyczny, co jest cechą diagnostyczną. ## Formy kryształów Kryształy pirotynu są zazwyczaj tabliczkowe lub słupkowe, często o heksagonalnym zarysie. Występuje również w postaci mas ziarnistych, skupień blaszkowych oraz nieregularnych wrostów.
Środowisko występowania
## Geneza Pirotyn powstaje w różnych środowiskach geologicznych, najczęściej w skałach magmowych, zwłaszcza w zasadowych i ultrazasadowych intruzjach, gdzie krystalizuje z magmy. Występuje również w żyłach hydrotermalnych, tworząc się w wyniku działalności gorących roztworów wodnych. Może być także składnikiem skał metamorficznych, powstając w warunkach wysokiego ciśnienia i temperatury. ## Asocjacje mineralne Pirotyn często współwystępuje z innymi siarczkami, takimi jak chalkopiryt, piryt, pentlandyt, sfaleryt i galena. Może być również znajdowany w towarzystwie kwarcu, kalcytu i innych minerałów kruszcowych. ## Lokalizacje Znaczące złoża pirotynu występują w Sudbury w Kanadzie, w rejonie Norilsk w Rosji, w Skandynawii (np. w Norwegii i Szwecji), a także w Hiszpanii i USA.
Rzadkość
Bardzo pospolity
Dla kolekcjonerów
## Kryteria jakości Cenione są okazy pirotynu o wyraźnych kryształach, intensywnej barwie i silnym metalicznym połysku. Duże, dobrze wykształcone kryształy, zwłaszcza te o heksagonalnym pokroju, są szczególnie poszukiwane. Ważna jest również czystość okazu, wolnego od nalotów wietrzeniowych. ## Popularne stanowiska Okazy kolekcjonerskie pirotynu pochodzą z wielu miejsc na świecie, w tym z kopalń w Sudbury (Kanada), Norilsk (Rosja) oraz z rejonów Hiszpanii i Peru, gdzie znajdowane są estetyczne kryształy.
Pielęgnacja i przechowywanie
## Czyszczenie Okazy pirotynu należy czyścić delikatnie, używając miękkiej szczoteczki i letniej wody. Można zastosować wodę destylowaną, aby uniknąć osadów z twardej wody. ## Czego unikać Należy unikać stosowania silnych środków chemicznych, które mogą uszkodzić powierzchnię minerału. Pirotyn jest wrażliwy na utlenianie, dlatego długotrwałe wystawienie na wilgoć i powietrze może prowadzić do matowienia i zmiany barwy. Unikać należy także wysokich temperatur i bezpośredniego światła słonecznego, które mogą przyspieszać procesy wietrzenia. ## Przechowywanie Pirotyn najlepiej przechowywać w suchym miejscu, z dala od źródeł wilgoci i światła. Dobrze jest umieścić okazy w szczelnych pojemnikach lub gablotach, aby ograniczyć kontakt z powietrzem. Można również użyć pochłaniaczy wilgoci, jeśli wilgotność otoczenia jest wysoka.