Orpiment (aurypigment)

Wzór chemiczny: As<sup>3+</sup><sub>2</sub>S<sup>2-</sup><sub>3</sub>

Aurypigment to minerał z grupy siarczków, charakteryzujący się intensywną żółto-pomarańczową barwą i perłowym połyskiem, często tworzący skupienia o blaszkowej lub promienistej strukturze.

## Charakterystyka Aurypigment jest minerałem siarczkowym arsenu, o wzorze chemicznym As₂S₃. Występuje zazwyczaj w postaci skupień zbitych, blaszkowych lub promienistych, rzadziej tworzy dobrze wykształcone kryształy. Jego barwa waha się od cytrynowożółtej do pomarańczowożółtej, co czyni go łatwo rozpoznawalnym. Powierzchnie świeżego przełamu wykazują silny, perłowy połysk, który z czasem może matowieć pod wpływem światła. ## Właściwości fizyczne Minerał ten charakteryzuje się niską twardością w skali Mohsa, wynoszącą 1.5-2, co oznacza, że jest bardzo miękki i można go zarysować paznokciem. Gęstość aurypigmentu wynosi około 3.49 g/cm³. Posiada doskonałą łupliwość w jednym kierunku, co objawia się łatwym rozwarstwianiem na cienkie blaszki. Połysk aurypigmentu jest perłowy na powierzchniach łupliwości i diamentowy na przełamach. Rysa minerału jest jasnożółta. ## Barwy i odmiany Aurypigment występuje w odcieniach żółci, od cytrynowożółtej do pomarańczowożółtej. Barwa ta jest charakterystyczna dla tego minerału i nie występują znaczące odmiany kolorystyczne, poza drobnymi różnicami w intensywności odcienia. ## Historia i nazwa Nazwa "aurypigment" pochodzi od łacińskich słów "aurum" (złoto) i "pigmentum" (pigment), co odnosi się do jego złocistej barwy i zastosowania jako pigmentu. Minerał ten był znany i wykorzystywany już w starożytności, zarówno jako barwnik, jak i w medycynie, pomimo swojej toksyczności. ## Zastosowania Historycznie aurypigment był używany jako żółty pigment w malarstwie, znany jako "królewska żółć". Ze względu na zawartość arsenu i jego toksyczność, współczesne zastosowania są ograniczone i dotyczą głównie celów kolekcjonerskich oraz jako ruda arsenu.

Właściwości

Twardość Mohsa
1.5-2
Połysk
Pearly and adamantine splendent
Rysa
Light lemon yellow
Gęstość
3.49
Łupliwość
Perfect {010} imperfect {100}
Przełam
Nierówny
Przezroczystość
Transparent
Układ krystaliczny
Monoclinic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Aurypigment można rozpoznać po charakterystycznej żółto-pomarańczowej barwie, perłowym połysku na powierzchniach łupliwości oraz niskiej twardości. Często występuje w skupieniach blaszkowych lub promienistych. Rysa minerału jest jasnożółta. ## Odróżnianie od podobnych Aurypigment bywa mylony z realgarem, innym siarczkiem arsenu, który ma barwę czerwonopomarańczową. Od realgaru odróżnia go jaśniejsza, bardziej żółta barwa oraz rysa. Może być również mylony z siarką, jednak siarka ma niższą gęstość i inny układ krystalograficzny. ## Formy kryształów Aurypigment tworzy kryształy jednoskośne, zazwyczaj o pokroju słupkowym lub tabliczkowym, ale są one rzadkie. Częściej występuje w postaci skupień zbitych, blaszkowych, promienistych lub nerkowatych. Agregaty blaszkowe są często giętkie.

Środowisko występowania

## Geneza Aurypigment powstaje w niskotemperaturowych, hydrotermalnych żyłach, często w towarzystwie realgaru. Występuje również jako produkt sublimacji w pobliżu otworów wulkanicznych i fumaroli, a także w osadach gorących źródeł. Tworzy się w środowiskach bogatych w arsen i siarkę, w warunkach redukcyjnych. ## Asocjacje mineralne Aurypigment często współwystępuje z realgarem, antymonitem, siarką, gipsem, barytem i kalcytem. Może również występować w paragenezie z innymi minerałami arsenu. ## Lokalizacje Znaczące złoża aurypigmentu znajdują się w Chinach (zwłaszcza w prowincji Hunan), w Peru (Huancavelica), w Stanach Zjednoczonych (Nevada, Utah), w Rosji (Kaukaz) oraz w Turcji. Historyczne miejsca występowania to również Rumunia i Macedonia.

Rzadkość

Pospolity

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione okazy aurypigmentu to te o intensywnej, jednolitej barwie, silnym perłowym połysku i dobrze wykształconych, dużych kryształach, choć te są rzadkie. Czystość okazu, brak uszkodzeń mechanicznych i estetyka skupienia są również ważnymi czynnikami wpływającymi na jego wartość kolekcjonerską. Okazy z wyraźnymi blaszkowymi lub promienistymi agregatami są poszukiwane. ## Popularne stanowiska Najbardziej cenione okazy aurypigmentu pochodzą z Chin, zwłaszcza z kopalni Shimen w prowincji Hunan, gdzie znajdowane są duże i estetyczne skupienia. Inne ważne lokalizacje to Peru i Stany Zjednoczone.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Aurypigment jest minerałem miękkim i kruchym, dlatego wymaga delikatnego czyszczenia. Najlepiej używać miękkiej szczoteczki lub pędzelka do usunięcia kurzu. W przypadku większych zabrudzeń można użyć letniej wody destylowanej, unikając długotrwałego moczenia. ## Czego unikać Należy unikać stosowania wszelkich chemicznych środków czyszczących, które mogą uszkodzić powierzchnię minerału lub zmienić jego barwę. Aurypigment jest wrażliwy na światło słoneczne, które może powodować blaknięcie i matowienie. Jest również wrażliwy na wysoką temperaturę. Ze względu na zawartość arsenu, należy zachować ostrożność i unikać wdychania pyłu oraz bezpośredniego kontaktu ze skórą. ## Przechowywanie Okazy aurypigmentu najlepiej przechowywać w zamkniętych gablotach lub pojemnikach, z dala od bezpośredniego światła słonecznego i źródeł ciepła. Wskazane jest umieszczenie ich w miejscu o stabilnej temperaturze i wilgotności. Ze względu na toksyczność, należy przechowywać go poza zasięgiem dzieci i zwierząt.

Powiązane minerały

Źródła zewnętrzne

Źródła

Czytaj więcej