Korund
Wzór chemiczny: Al₂O₃
Korund to tlenek glinu, znany z wyjątkowej twardości, stanowiący podstawę wielu cennych kamieni szlachetnych, takich jak rubin i szafir.
Opis
## Charakterystyka Korund jest minerałem należącym do grupy tlenków, chemicznie będącym tlenkiem glinu (Al₂O₃). Występuje w postaci słupkowych, tabliczkowych lub baryłkowatych kryształów, często o sześciobocznym zarysie. Jego powierzchnie mogą być prążkowane. Często tworzy również ziarniste lub zbite agregaty. Czysty korund jest bezbarwny, jednak domieszki pierwiastków śladowych nadają mu szeroką gamę barw, co czyni go jednym z najbardziej zróżnicowanych kolorystycznie minerałów. ## Właściwości fizyczne Korund charakteryzuje się bardzo wysoką twardością, wynoszącą 9 w skali Mohsa, co czyni go drugim najtwardszym minerałem po diamencie. Posiada szklisty do diamentowego połysk. Jest kruchy. Gęstość korundu wynosi około 3.98 g/cm³. ## Barwy i odmiany Korund występuje w wielu barwach, w zależności od obecności domieszek. Najbardziej znane odmiany to czerwony rubin (zawdzięczający barwę chromowi) oraz szafir, który może przyjmować odcienie niebieskie (żelazo i tytan), żółte, różowe, zielone, fioletowe, a nawet pomarańczowe (padparadża). Istnieją również odmiany bezbarwne, szare oraz brązowe. ## Historia i nazwa Nazwa "korund" pochodzi prawdopodobnie od sanskryckiego słowa "kuruvinda", oznaczającego "rubin". Minerał ten był znany i ceniony od starożytności, zwłaszcza jego szlachetne odmiany. Rubin i szafir mają długą historię wykorzystania w jubilerstwie i jako symbole władzy oraz bogactwa. ## Zastosowania Ze względu na swoją wyjątkową twardość, korund znajduje szerokie zastosowanie jako materiał ścierny w przemyśle, do produkcji papierów ściernych, tarcz szlifierskich i past polerskich. Szlachetne odmiany - rubin i szafir - są jednymi z najcenniejszych kamieni jubilerskich. Syntetyczny korund jest wykorzystywany w zegarmistrzostwie (szkła, łożyska), w laserach oraz jako podłoże w elektronice.
Cechy diagnostyczne
## Rozpoznawanie Korund można rozpoznać przede wszystkim po jego wyjątkowej twardości (9 w skali Mohsa), która pozwala zarysować większość innych minerałów, z wyjątkiem diamentu. Charakterystyczne są również jego heksagonalne kryształy, szklisty do diamentowego połysk oraz wysoka gęstość. W przypadku odmian barwnych, intensywność i równomierność barwy są ważnymi cechami diagnostycznymi. ## Odróżnianie od podobnych Korund bywa mylony z granatem, spinellem, topazem czy turmalinem. Od granatu i spinelu odróżnia go twardość (korund jest twardszy) oraz system krystalograficzny. Od topazu i turmalinu również odróżnia go wyższa twardość. Test twardości jest kluczowy w odróżnianiu korundu od podobnych minerałów. ## Formy kryształów Korund najczęściej tworzy kryształy o pokroju słupkowym, tabliczkowym lub baryłkowatym, często z wyraźnym sześciobocznym zarysem. Powierzchnie kryształów mogą być prążkowane. Występuje również w postaci ziarnistych lub zbitych agregatów, a także jako obtoczone ziarna w osadach aluwialnych.
Środowisko geologiczne
## Geneza Korund powstaje w różnych środowiskach geologicznych. Występuje w skałach magmowych, takich jak sjenity nefelinowe i pegmatyty, gdzie krystalizuje z magmy bogatej w glin, a ubogiej w krzemionkę. Spotykany jest również w skałach metamorficznych, zwłaszcza w marmurach, gnejsach i łupkach, gdzie tworzy się w wyniku metamorfizmu kontaktowego lub regionalnego. Często występuje w postaci wtórnej w aluwialnych złożach okruchowych, gdzie jest odporny na wietrzenie ze względu na swoją twardość i gęstość. ## Asocjacje mineralne Korund często współwystępuje z takimi minerałami jak spinel, granat, cyrkon, ruty, kyanit, sillimanit, andaluzyt, muskowit, biotyt, plagioklazy i magnetyt. ## Lokalizacje Znane złoża korundu, w tym jego szlachetnych odmian, znajdują się w wielu miejscach na świecie. Ważne stanowiska to m.in. Sri Lanka, Birma (Mjanma), Tajlandia, Wietnam, Kambodża, Indie, Madagaskar, Tanzania, Kenia, Australia, Stany Zjednoczone (Montana, Karolina Północna) oraz Rosja (Ural).
Rzadkość
Bardzo pospolity
Aspekty kolekcjonerskie
## Kryteria jakości Najważniejsze kryteria jakości dla okazów korundu to barwa, przezroczystość, czystość (brak inkluzji i pęknięć), wielkość i doskonałość kryształów. W przypadku rubinów i szafirów, intensywność i nasycenie barwy są kluczowe. Okazy o dobrze wykształconych kryształach i rzadkich barwach są szczególnie cenione. ## Popularne stanowiska Najbardziej cenione okazy rubinów pochodzą z Birmy (Mjanmy), zwłaszcza z doliny Mogok. Szafiry o najwyższej jakości, w tym słynne szafiry kaszmirskie, pochodzą z Indii. Inne ważne źródła to Sri Lanka (ceylonity), Tajlandia, Madagaskar i Tanzania.
Pielęgnacja i przechowywanie
## Czyszczenie Korund, ze względu na swoją twardość, jest stosunkowo odporny na uszkodzenia mechaniczne. Do czyszczenia większości okazów wystarczy ciepła woda z delikatnym mydłem i miękka szczoteczka. W przypadku okazów o skomplikowanej budowie lub z inkluzjami, można użyć wody destylowanej. ## Czego unikać Należy unikać czyszczenia korundu silnymi chemikaliami, zwłaszcza kwasami, które mogą uszkodzić niektóre inkluzje lub powierzchnię. Chociaż korund jest odporny na wysoką temperaturę, gwałtowne zmiany termiczne mogą prowadzić do pęknięć, szczególnie w przypadku okazów z inkluzjami. Długotrwała ekspozycja na intensywne światło słoneczne nie wpływa negatywnie na sam minerał, ale może być szkodliwa dla niektórych barwnych odmian, powodując ich blaknięcie. Unikać należy również ultradźwiękowych myjek w przypadku okazów z pęknięciami lub inkluzjami. ## Przechowywanie Korund powinien być przechowywany oddzielnie od innych, mniej twardych minerałów, aby zapobiec ich zarysowaniu. Idealnie nadają się do tego miękkie woreczki, oddzielne pudełka lub gabloty ekspozycyjne. Należy zapewnić stabilne warunki, unikając dużych wahań temperatury i wilgotności.