Spinel
Spinel to minerał z grupy tlenków, ceniony w jubilerstwie i kolekcjonerstwie ze względu na różnorodność barw i wysoką twardość.
Opis
## Charakterystyka Spinel jest minerałem należącym do grupy tlenków, którego nazwa pochodzi od łacińskiego słowa "spina", oznaczającego cierń, co odnosi się do ostrych, ośmiościennych kryształów. Występuje w postaci dobrze wykształconych, często bliźniaczych kryształów, najczęściej w formie ośmiościanów, rzadziej dwunastościanów rombowych lub ich kombinacji. Okazy spinelu charakteryzują się szklistym połyskiem i mogą wykazywać szeroką gamę barw, od bezbarwnych, przez różowe, czerwone, fioletowe, niebieskie, zielone, brązowe, aż po czarne. ## Właściwości fizyczne Spinel charakteryzuje się twardością w skali Mohsa wynoszącą 7.5-8, co czyni go minerałem trwałym i odpornym na zarysowania. Posiada szklisty połysk. Jego gęstość wynosi około 3.6 g/cm³. Jest minerałem przezroczystym do przeświecającego. Rysa spinelu jest szarobiała. ## Barwy i odmiany Spinel występuje w wielu barwach, co jest wynikiem obecności różnych pierwiastków śladowych w jego strukturze. Czerwone spinele zawdzięczają swoją barwę chromowi, niebieskie żelazu i kobaltowi, a fioletowe i różowe manganowi. Znane są odmiany takie jak rubin spinel (czerwony), szafir spinel (niebieski) czy pleonast (czarny, bogaty w żelazo). Istnieją również spinele zmieniające barwę w zależności od oświetlenia. ## Historia i nazwa Nazwa "spinel" pochodzi od łacińskiego słowa "spina", co oznacza cierń, nawiązując do ostrych kształtów kryształów. Przez wieki czerwone spinele były często mylone z rubinami, a wiele słynnych "rubinów" w królewskich kolekcjach okazało się być spinelami, jak np. "Rubin Czarnego Księcia" w brytyjskiej Koronie Imperialnej. Spinel był znany i ceniony w starożytności, zwłaszcza w Azji, gdzie wydobywano go z aluwialnych złóż. ## Zastosowania Spinel jest cenionym kamieniem jubilerskim, wykorzystywanym do wyrobu biżuterii. Jego wysoka twardość i różnorodność barw sprawiają, że jest atrakcyjnym materiałem do fasetowania. Czarne spinele bywają używane jako kamienie ozdobne. Syntetyczny spinel znajduje zastosowanie w przemyśle optycznym i elektronicznym ze względu na swoje właściwości fizyczne.
Cechy diagnostyczne
## Rozpoznawanie Spinel można rozpoznać po charakterystycznych, często dobrze wykształconych kryształach ośmiościennych, szklistym połysku i wysokiej twardości. Różnorodność barw jest również cechą diagnostyczną. Warto zwrócić uwagę na brak łupliwości. ## Odróżnianie od podobnych Czerwony spinel bywa mylony z rubinem, jednak rubin ma twardość 9 w skali Mohsa i często wykazuje dichroizm, czego spinel nie posiada. Niebieski spinel może być mylony z szafirem, który również jest twardszy (9 w skali Mohsa) i ma inną strukturę krystaliczną. Granaty, choć również występują w formie ośmiościennej, mają niższą twardość i inną gęstość. ## Formy kryształów Spinel najczęściej występuje w postaci pojedynczych lub zrośniętych bliźniaczo kryształów ośmiościennych. Rzadziej spotyka się dwunastościany rombowe lub ich kombinacje. Kryształy mogą być euhedralne, z dobrze rozwiniętymi ścianami, lub anhedralne, w postaci ziarnistych skupień.
Środowisko geologiczne
## Geneza Spinel powstaje w skałach metamorficznych, takich jak marmury i gnejsy, a także w niektórych skałach magmowych, zwłaszcza w zasadowych i ultrazasadowych. Często występuje w aluwialnych złożach wtórnych, gdzie gromadzi się dzięki swojej odporności na wietrzenie i wysokiej gęstości. ## Asocjacje mineralne Spinel często współwystępuje z takimi minerałami jak korund (rubin, szafir), granat, forsteryt, chondrodyt, kalcyt, dolomit i flogopit. W złożach aluwialnych towarzyszy mu często cyrkon i rutyl. ## Lokalizacje Znaczące złoża spinelu znajdują się w Mjanmie (Birma), Sri Lance, Wietnamie, Tanzanii, Madagaskarze, Afganistanie i Brazylii. Historycznie ważne były również złoża w Tadżykistanie (Badachszan).
Rzadkość
Bardzo pospolity
Sklep › Spinel