Selenit
Selenit to przezroczysta, krystaliczna odmiana gipsu, ceniona za swój perłowy połysk i często występująca w formie wydłużonych kryształów.
Opis
## Charakterystyka Selenit jest krystaliczną odmianą gipsu, charakteryzującą się przezroczystością lub przeświecaniem. Często tworzy wydłużone, tabliczkowe lub słupkowe kryształy, które mogą osiągać znaczne rozmiary. Powierzchnia kryształów bywa prążkowana równolegle do ich wydłużenia. Występuje również w formach włóknistych, tworząc tzw. "róże pustyni" lub "gipsowe kwiaty", które są agregatami kryształów o charakterystycznym kształcie. ## Właściwości fizyczne Selenit charakteryzuje się niską twardością, co sprawia, że jest łatwo zarysowalny. Posiada doskonałą łupliwość, co oznacza, że łatwo rozpada się na cienkie blaszki. Połysk selenitu jest szklisty do perłowego, szczególnie na powierzchniach łupliwości. Jest przezroczysty do przeświecającego, a jego gęstość jest stosunkowo niska. ## Barwy i odmiany Selenit najczęściej jest bezbarwny lub biały, ale może przyjmować delikatne odcienie szarości, żółci, brązu lub zieleni, w zależności od domieszek. Niektóre odmiany selenitu wykazują efekt kociego oka, zwłaszcza w formach włóknistych. Nie ma specyficznych, handlowych nazw dla odmian barwnych selenitu, poza ogólną nazwą "róża pustyni" dla agregatów gipsowych. ## Historia i nazwa Nazwa "selenit" pochodzi od greckiego słowa "selene", oznaczającego księżyc, co nawiązuje do jego perłowego połysku i delikatnej, księżycowej poświaty. Minerał ten był znany i wykorzystywany od starożytności, głównie ze względu na swoją przezroczystość, która pozwalała na użycie go jako substytutu szkła w oknach. ## Zastosowania Ze względu na swoją niską twardość, selenit nie ma zastosowań przemysłowych wymagających dużej wytrzymałości. Jest jednak ceniony w jubilerstwie jako kamień ozdobny, zwłaszcza w formie kaboszonów, oraz w rzeźbiarstwie do tworzenia dekoracyjnych przedmiotów. Jego przezroczystość sprawia, że bywa używany do produkcji tarcz zegarowych lub elementów optycznych. Jest również popularnym minerałem kolekcjonerskim.
Cechy diagnostyczne
## Rozpoznawanie Selenit można rozpoznać po jego przezroczystości, perłowym połysku oraz niskiej twardości, co pozwala na zarysowanie go paznokciem. Często występuje w formie wydłużonych, tabliczkowych kryształów, które są elastyczne, ale nie sprężyste. Charakterystyczna jest również doskonała łupliwość, pozwalająca na łatwe rozszczepianie na cienkie blaszki. ## Odróżnianie od podobnych Selenit bywa mylony z kalcytem lub kwarcem, jednak jego niska twardość (łatwo zarysowalny paznokciem) odróżnia go od tych twardszych minerałów. Kalcyt reaguje z kwasem solnym, czego selenit nie robi. Kwarc jest znacznie twardszy i nie posiada tak doskonałej łupliwości. Od innych odmian gipsu, selenit odróżnia się przezroczystością i dobrze wykształconymi kryształami. ## Formy kryształów Selenit najczęściej tworzy wydłużone, tabliczkowe lub słupkowe kryształy, często z charakterystycznymi prążkowaniami równoległymi do osi wydłużenia. Występuje również w formie agregatów włóknistych, tworząc tzw. "róże pustyni" lub "gipsowe kwiaty", które są promieniście ułożonymi kryształami. Agregaty te mogą przyjmować formy rozetowe lub kuliste.
Środowisko geologiczne
## Geneza Selenit powstaje głównie w środowiskach ewaporatowych, czyli w wyniku odparowania słonych wód, takich jak jeziora, laguny czy morza. Tworzy się w osadowych skałach ewaporatowych, często w towarzystwie halitu i anhydrytu. Może również krystalizować w strefach utleniania złóż siarczkowych oraz w jaskiniach, gdzie tworzy nacieki i kryształy. ## Asocjacje mineralne Selenit często współwystępuje z innymi minerałami ewaporatowymi, takimi jak halit (sól kamienna), anhydryt, kalcyt, aragonit, a także z różnymi minerałami ilastymi i piaskiem. W jaskiniach może być znajdowany z kalcytem i aragonitem. ## Lokalizacje Znaczące złoża selenitu występują w wielu miejscach na świecie. Do najbardziej znanych należą jaskinie Naica w Meksyku, gdzie znaleziono gigantyczne kryształy selenitu. Inne ważne lokalizacje to Hiszpania (np. kopalnia Pilar de Jaravía), Stany Zjednoczone (np. Oklahoma, Utah), Australia, Grecja, Włochy i Polska.
Rzadkość
Pospolity
Sklep › Selenit