Onyks
Onyks to odmiana chalcedonu, charakteryzująca się równoległymi warstwami o kontrastujących barwach, najczęściej czarnej i białej.
Opis
## Charakterystyka Onyks jest minerałem z grupy kwarcu, będącym odmianą chalcedonu. Wyróżnia się budową warstwową, gdzie poszczególne warstwy o zróżnicowanej barwie układają się równolegle. Najbardziej znaną odmianą jest onyks czarno-biały, jednak występują również okazy o innych kombinacjach kolorystycznych, takich jak brązowo-białe lub czerwono-białe. Warstwy te są często bardzo cienkie i regularne, co nadaje minerałowi charakterystyczny wygląd. Powierzchnia onyksu jest zazwyczaj gładka i może przyjmować wysoki połysk po oszlifowaniu. ## Właściwości fizyczne Onyks charakteryzuje się twardością w skali Mohsa wynoszącą 6.5-7, co czyni go stosunkowo odpornym na zarysowania. Posiada przełam muszlowy, typowy dla minerałów z grupy kwarcu. Połysk onyksu jest szklisty lub woskowy, a jego gęstość waha się w granicach 2.6-2.7 g/cm³. Minerał ten jest nieprzezroczysty do przeświecającego, w zależności od grubości i czystości warstw. Nie wykazuje łupliwości. ## Barwy i odmiany Najbardziej cenioną i rozpoznawalną odmianą onyksu jest onyks czarno-biały, gdzie kontrastujące warstwy tworzą wyraźne pasy. Istnieją również odmiany o barwach brązowych, czerwonych, zielonych, a nawet niebieskich, często z białymi lub jaśniejszymi warstwami. Nazwa "onyks" bywa też używana w kontekście marmurów onyksowych, które są wapiennymi skałami osadowymi o podobnej warstwowej strukturze, lecz odmiennym składzie chemicznym i właściwościach fizycznych. ## Historia i nazwa Nazwa "onyks" pochodzi od greckiego słowa "onyx", oznaczającego paznokieć lub racicę, co prawdopodobnie odnosi się do jego warstwowej struktury przypominającej warstwy paznokcia. Minerał ten był znany i ceniony już w starożytności, wykorzystywany do wyrobu biżuterii, pieczęci oraz inkrustacji. Wzmianki o onyksie pojawiają się w wielu starożytnych tekstach, świadcząc o jego długiej historii użytkowania. ## Zastosowania Onyks jest szeroko stosowany w jubilerstwie do wyrobu kaboszonów, koralików, rzeźb i inkrustacji. Ze względu na swoją twardość i możliwość uzyskania wysokiego połysku, jest popularnym materiałem ozdobnym. Wykorzystuje się go również w rzeźbiarstwie do tworzenia drobnych figurek i przedmiotów dekoracyjnych. W architekturze, zwłaszcza marmur onyksowy, bywa używany jako materiał okładzinowy i dekoracyjny.
Cechy diagnostyczne
## Rozpoznawanie Onyks można rozpoznać po jego charakterystycznej, równoległej warstwowej budowie, gdzie warstwy o kontrastujących barwach są wyraźnie widoczne. Twardość 6.5-7 w skali Mohsa oraz muszlowy przełam są również pomocne w identyfikacji. Połysk szklisty lub woskowy jest typowy dla tego minerału. ## Odróżnianie od podobnych Onyks bywa mylony z agatem, który również jest odmianą chalcedonu o warstwowej budowie. Główna różnica polega na tym, że w agacie warstwy są zazwyczaj koncentryczne lub nieregularne, podczas gdy w onyksie są one równoległe i proste. Marmur onyksowy, choć wizualnie podobny ze względu na warstwową strukturę, jest skałą węglanową i jest znacznie bardziej miękki niż onyks, reagując z kwasami. ## Formy kryształów Onyks nie tworzy makroskopowych kryształów w typowym rozumieniu. Jest to kryptokrystaliczna odmiana kwarcu, co oznacza, że jego składniki krystaliczne są zbyt małe, aby były widoczne gołym okiem. Występuje w postaci zbitych mas o warstwowej strukturze, często w formie konkrecji lub wypełnień szczelin.
Środowisko geologiczne
## Geneza Onyks powstaje w niskotemperaturowych warunkach hydrotermalnych, często w geodach i szczelinach skalnych. Jest produktem wytrącania się roztworów krzemionkowych. Proces ten prowadzi do powstawania warstw o różnym składzie chemicznym lub zanieczyszczeniach, co skutkuje zróżnicowaniem barw. ## Asocjacje mineralne Onyks często współwystępuje z innymi odmianami chalcedonu, takimi jak agat, jaspis, a także z kwarcem, opalem i kalcytem. Może być znajdowany w skałach wulkanicznych, takich jak bazalty i andezyty, gdzie wypełnia puste przestrzenie. ## Lokalizacje Znaczące złoża onyksu występują w wielu miejscach na świecie. Do najważniejszych należą Indie, Brazylia, Urugwaj, Meksyk, Argentyna, Stany Zjednoczone (Arizona, Kalifornia), a także kraje Bliskiego Wschodu i Afryki Północnej.
Rzadkość
Niezbyt pospolity
Sklep › Onyks