Hematyt
Hematyt to pospolity minerał tlenkowy żelaza, stanowiący najważniejszą rudę tego metalu, charakteryzujący się metalicznym połyskiem i czerwonobrunatną rysą.
Opis
## Charakterystyka Hematyt jest tlenkiem żelaza, występującym w wielu formach, od zbitych mas po dobrze wykształcone kryształy. Typowe okazy hematytu krystalicznego mają barwę stalowoszarą do czarnej, często z wyraźnym metalicznym połyskiem. W formie ziemistej lub drobnoziarnistej przyjmuje barwę od matowej do jaskrawej, rdzawo-czerwonej. Jego nazwa nawiązuje do koloru rysy, która jest charakterystycznie czerwonobrunatna, przypominająca barwę krwi. ## Właściwości fizyczne Twardość hematytu w skali Mohsa wynosi od 5 do 6. Minerał ten charakteryzuje się metalicznym połyskiem. Jest nieprzezroczysty. Jego gęstość właściwa wynosi 5.26. Hematyt nie wykazuje wyraźnej łupliwości, a jego przełam jest nierówny do muszlowego. ## Barwy i odmiany Kryształy hematytu oraz jego masywne odmiany są stalowoszare do czarnych. Odmiany ziemiste i drobnoziarniste przyjmują barwę rdzawo-czerwoną. Znane są odmiany takie jak krwawnik (zbita, nerkowata forma), róża żelazna (agregaty kryształów przypominające płatki róży) oraz szklane głowy (guzowate, nerkowate skupienia). ## Historia i nazwa Nazwa hematytu pochodzi od greckiego słowa "haima", oznaczającego krew, co odnosi się do charakterystycznej czerwonobrunatnej barwy jego rysy. Minerał ten był znany i wykorzystywany od czasów prehistorycznych jako pigment oraz źródło żelaza. ## Zastosowania Hematyt jest najważniejszą rudą żelaza, wykorzystywaną w hutnictwie do produkcji stali. Ponadto, ze względu na swoją barwę, jest stosowany jako pigment w farbach i kosmetykach. Polerowane okazy hematytu bywają używane w jubilerstwie do wyrobu ozdób, choć ze względu na twardość i kruchość nie jest to materiał łatwy w obróbce.
Cechy diagnostyczne
## Rozpoznawanie Hematyt można rozpoznać po charakterystycznej czerwonobrunatnej rysie, która jest niezależna od barwy samego minerału. Okazy krystaliczne mają metaliczny połysk i barwę stalowoszarą do czarnej. Odmiany ziemiste są rdzawo-czerwone. Minerał jest nieprzezroczysty. ## Odróżnianie od podobnych Od magnetytu hematyt odróżnia brak właściwości magnetycznych (choć niektóre okazy hematytu mogą wykazywać słaby magnetyzm po podgrzaniu) oraz czerwonobrunatna rysa (magnetyt ma rysę czarną). Od goethytu i limonitu hematyt różni się wyższą twardością i metalicznym połyskiem (goethyt i limonit mają połysk ziemisty lub matowy). ## Formy kryształów Hematyt krystalizuje w układzie trygonalnym. Tworzy kryształy tabliczkowe, romboedryczne lub listewkowe. Często występuje w formie zbitych, ziarnistych, nerkowatych (krwawnik) lub promienistych agregatów. Znane są również skupienia w kształcie rozet, nazywane "różami żelaznymi".
Środowisko geologiczne
## Geneza Hematyt jest minerałem pospolitym, powstającym w szerokim zakresie warunków geologicznych. Występuje jako minerał pierwotny w skałach magmowych, zwłaszcza wulkanicznych, oraz jako produkt metamorfizmu kontaktowego i regionalnego. Jest również ważnym składnikiem skał osadowych, gdzie tworzy się w wyniku procesów wietrzenia i sedymentacji, często w środowiskach bogatych w tlen, jako produkt utleniania innych minerałów żelaza. ## Asocjacje mineralne Hematyt często współwystępuje z innymi minerałami żelaza, takimi jak magnetyt, goethyt, limonit, syderyt. W skałach metamorficznych może być związany z kwarcem, granatami i mikami. W żyłach hydrotermalnych towarzyszy barytowi, kalcytowi i innym minerałom kruszcowym. ## Lokalizacje Znaczące złoża hematytu występują na całym świecie. Do najważniejszych lokalizacji należą: Brazylia (Minas Gerais), Australia (region Pilbara), Stany Zjednoczone (region Lake Superior), Kanada (Labrador), Rosja (Kurska Anomalia Magnetyczna) oraz Ukraina (Krzywy Róg). W Europie hematyt występuje m.in. w Niemczech (Erzgebirge), Wielkiej Brytanii (Cumbria) i we Włoszech (Elba).
Rzadkość
Bardzo pospolity
Sklep › Hematyt
