Graftonite
Graftonit to fosforan żelaza, manganu i wapnia, tworzący łososioworóżowe lub brązowe, blaszkowate skupienia, spotykany w pegmatytach granitowych.
Opis
## Charakterystyka Graftonit jest minerałem z grupy fosforanów, chemicznie klasyfikowanym jako fosforan żelaza, manganu i wapnia. Rzadko tworzy dobrze wykształcone, pryzmatyczne kryształy. Zazwyczaj występuje w formie wrosłych, anhedralnych (nieforemnych) mas, skupień ziarnistych lub charakterystycznych agregatów o budowie blaszkowej lub lamelarnej. Jego wygląd jest masywny, a struktura wewnętrzna często ujawnia się na powierzchniach przełamu. ## Właściwości fizyczne Twardość graftonitu w skali Mohsa wynosi 5, co plasuje go w tej samej klasie co apatyt. Jest minerałem stosunkowo kruchym. Połysk jest najczęściej szklisty, ale bywa też żywiczny lub tłusty, zwłaszcza na świeżych powierzchniach. Jest minerałem przeświecającym do nieprzezroczystego, a jego gęstość waha się w przedziale 3,67-3,74 g/cm³. ## Barwy i odmiany Paleta barw graftonitu obejmuje odcienie od łososioworóżowego, przez różowobrązowy, czerwonobrązowy, aż po ciemnobrązowy. Barwa często zależy od stosunku żelaza do manganu w składzie chemicznym. Graftonit tworzy szereg izomorficzny z beusytem, który jest jego manganowym analogiem. Niektóre okazy mogą ciemnieć pod wpływem procesów wietrzenia. ## Historia i nazwa Minerał został po raz pierwszy opisany w 1900 roku przez Samuela Lewisa Penfielda. Jego nazwa pochodzi od miejsca odkrycia - kamieniołomu Palermo No. 1 w miejscowości Grafton, w hrabstwie Grafton, w stanie New Hampshire (USA). ## Zastosowania Graftonit nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Jest natomiast minerałem cenionym przez kolekcjonerów i mającym znaczenie naukowe jako składnik rzadkich paragenez fosforanowych w pegmatytach.
Cechy diagnostyczne
## Rozpoznawanie Cechami ułatwiającymi identyfikację graftonitu są jego charakterystyczna łososiowa do brązowej barwa, twardość (5 w skali Mohsa), szklisty lub żywiczny połysk oraz masywna, często blaszkowata lub ziarnista forma występowania. Kluczowe znaczenie ma również jego środowisko geologiczne - występowanie w pegmatytach granitowych w towarzystwie innych fosforanów. ## Odróżnianie od podobnych Graftonit bywa mylony z innymi masywnymi fosforanami pegmatytowymi. - **Tryplit**: Często ma bardziej intensywny, żywiczny lub tłusty połysk i wyraźniejszą łupliwość w jednym kierunku. - **Wolfeit**: Zazwyczaj ma ciemniejszą, czerwonobrązową do czarnej barwę. - **Sarkopsyd**: Często tworzy drobne, blaszkowate wrostki lub przerosty w tryfilinie, a nie samodzielne, duże masy. Ostateczne i pewne rozróżnienie tych minerałów często wymaga analizy chemicznej (EDS) lub rentgenowskiej (XRD). ## Formy kryształów Dobrze wykształcone kryształy są ekstremalnie rzadkie i mają postać krótkich, grubych pryzmatów. Zdecydowana większość materiału to masywne, ziarniste lub blaszkowate agregaty bez widocznych ścian kryształów.
Środowisko geologiczne
## Geneza Graftonit jest pierwotnym minerałem fosforanowym, krystalizującym w późnych stadiach ewolucji złożonych (skompleksowanych) pegmatytów granitowych, bogatych w fosfor. Powstaje w warunkach stosunkowo wysokiej temperatury z resztkowych fluidów magmowych. ## Asocjacje mineralne Minerał ten często współwystępuje z innymi fosforanami, tworząc charakterystyczne paragenezy. Do jego najczęstszych towarzyszy należą tryfilin-litiofilit, sarkopsyd, arrojadyt-(KFe), wolfeit, zwłaszcza w formie produktów jego przemian. W jego otoczeniu można również znaleźć apatyt, wiwianit, kwarc, skalenie i miki. ## Lokalizacje Najważniejsze stanowiska graftonitu na świecie to te związane z pegmatytami. Do klasycznych lokalizacji należą: - **USA**: Grafton w New Hampshire (miejsce typowe); dystrykty Custer i Keystone w Południowej Dakocie, gdzie znaleziono duże masy minerału. - **Kanada**: Kopalnia Tanco przy jeziorze Bernic w Manitobie. - **Niemcy**: Pegmatyty Hagendorf-Süd i Pleystein w Bawarii. - **Brazylia**: liczne pegmatyty w stanie Minas Gerais.
Rzadkość
Niezbyt pospolity
Sklep › Graftonite