Gadolinite-(Ce)
Gadolinit-(Ce) to rzadki, czarny minerał z grupy gadolinitu, będący krzemianem ceru, berylu i żelaza, charakterystyczny dla pegmatytów granitowych.
Opis
## Charakterystyka Gadolinit-(Ce) jest minerałem należącym do grupy gadolinitu, w którym pierwiastkiem ziem rzadkich dominującym w składzie jest cer. Występuje zazwyczaj w formie wrosłych, nieforemnych mas lub w postaci pryzmatycznych, słabo wykształconych kryształów. Jego barwa jest najczęściej czarna, rzadziej brunatnoczarna lub zielonoczarna. Minerał ten jest nieprzezroczysty, jedynie na cienkich krawędziach może nieznacznie przeświecać. ## Właściwości fizyczne Twardość gadolinitu-(Ce) w skali Mohsa wynosi 6,5-7, co czyni go stosunkowo odpornym na zarysowania. Charakteryzuje się połyskiem szklistym, który na powierzchniach przełamu może przechodzić w tłusty lub żywiczny. Jest minerałem kruchym, o przełamie muszlowym do nierównego. Jego gęstość jest znaczna i waha się od 4,2 do 4,7 g/cm³. Ze względu na częstą obecność w składzie pierwiastków promieniotwórczych, takich jak tor i uran, gadolinit-(Ce) wykazuje radioaktywność. Długotrwałe oddziaływanie promieniowania prowadzi do częściowego lub całkowitego zniszczenia jego sieci krystalicznej, czyli metamiktyzacji. ## Barwy i odmiany Minerał ten nie tworzy odmian barwnych ani handlowych. Jego kolor jest jednolity, zazwyczaj czarny, brunatnoczarny lub zielonkawoczarny. Klasyfikacja w obrębie podgrupy gadolinitu opiera się wyłącznie na dominującym pierwiastku ziem rzadkich w składzie chemicznym, co jest oznaczane odpowiednim przyrostkiem, np. -(Ce) dla ceru lub -(Y) dla itru. ## Historia i nazwa Nazwa całej grupy minerałów – gadolinit – honoruje fińskiego chemika i mineraloga Johana Gadolina, który jako pierwszy wyizolował tlenek itru z próbki minerału znalezionego w Ytterby w Szwecji. Przyrostek "-(Ce)" został dodany zgodnie z nomenklaturą IMA w celu wskazania, że w tej konkretnej odmianie dominuje cer. Za miejsce typowe dla gadolinitu-(Ce) uznaje się rejon Buer w Norwegii. ## Zastosowania Gadolinit-(Ce) nie ma bezpośrednich zastosowań przemysłowych. Stanowi jednak obiekt zainteresowania naukowego jako minerał zawierający pierwiastki ziem rzadkich. Jest także ceniony przez kolekcjonerów specjalizujących się w minerałach pegmatytowych i zawierających metale rzadkie.
Cechy diagnostyczne
## Rozpoznawanie Cechami ułatwiającymi identyfikację gadolinitu-(Ce) są jego czarna barwa, szklisty do tłustego połysk, muszlowy przełam oraz wysoka gęstość. Kluczową cechą diagnostyczną jest jego radioaktywność, którą można zmierzyć za pomocą licznika Geigera. Występowanie w pegmatytach granitowych w towarzystwie innych minerałów ziem rzadkich jest również silną wskazówką. ## Odróżnianie od podobnych Gadolinit-(Ce) jest wizualnie niemal identyczny z gadolinitem-(Y) i allanitem-(Ce). Pewne rozróżnienie tych minerałów wymaga zaawansowanych analiz chemicznych (np. EDS, WDS) w celu określenia dominującego pierwiastka ziem rzadkich. Można go również pomylić z czarnym turmalinem (szerlem), hornblendą czy niektórymi minerałami z grupy pirochloru. Turmalin i hornblenda nie są jednak radioaktywne i mają wyraźnie niższą gęstość. Minerały takie jak euksenit czy samarskit, również czarne, radioaktywne i występujące w pegmatytach, mają zazwyczaj silniejszy połysk i nieco inny pokrój kryształów. ## Formy kryształów Gadolinit-(Ce) krystalizuje w układzie jednoskośnym. Najczęściej tworzy gruboziarniste, pryzmatyczne kryształy o słabo wykształconych ścianach, głęboko wrośnięte w skałę macierzystą. Częściej jednak spotykany jest w formie nieregularnych, zbitych skupień i mas bez widocznych ścian krystalicznych.
Środowisko geologiczne
## Geneza Gadolinit-(Ce) jest minerałem magmowym, typowym dla późnych etapów krystalizacji w pegmatytach granitowych i sjenitowych. Powstaje w środowisku bogatym w pierwiastki ziem rzadkich, beryl, żelazo i krzemionkę. ## Asocjacje mineralne Minerał ten często współwystępuje z innymi minerałami charakterystycznymi dla pegmatytów, takimi jak skalenie (albit, mikroklin), kwarc, miki (biotyt, muskowit), a także z innymi minerałami ziem rzadkich, np. allanitem, monacytem, ksenotymem, fergusonitem i cyrkonem. ## Lokalizacje Najważniejsze i klasyczne lokalizacje gadolinitu-(Ce) znajdują się w Norwegii (Buer w rejonie Porsgrunn – miejsce typowe) i Szwecji (np. Ytterby, Bastnäs). Znany jest również z pegmatytów w Rosji (Półwysep Kolski, Ural), a także ze Stanów Zjednoczonych (np. pegmatyty w Kolorado i Teksasie).
Rzadkość
Rzadki
Sklep › Gadolinite-(Ce)