beraunit
Uwodniony fosforan żelaza, tworzący charakterystyczne, promieniste agregaty o barwie od czerwonobrunatnej do zielonkawej.
Opis
## Charakterystyka Beraunit jest uwodnionym fosforanem żelaza, cenionym przez kolekcjonerów za jego unikalne formy. Najczęściej występuje w postaci kulistych lub półkulistych agregatów o budowie promienisto-włóknistej, przypominających małe "słońca" lub jeżowce. Rzadziej tworzy niewielkie, tabliczkowe kryształy zebrane w druzy. Jego wygląd jest bardzo charakterystyczny, a skupienia mogą osiągać średnicę do kilku centymetrów. ## Właściwości fizyczne Minerał ten jest stosunkowo miękki, jego twardość w skali Mohsa wynosi 3-4, co oznacza, że można go zarysować miedzianym drutem. Ma szklisty połysk, bywa też określany jako tłusty na świeżych powierzchniach. Jest przeświecający, a jego gęstość to około 2.8 g/cm³. Wykazuje dobrą łupliwość w jednym kierunku, a jego przełam jest nierówny i drzazgowaty. ## Barwy i odmiany Beraunit prezentuje szeroką gamę barw, zależną od stopnia utlenienia żelaza. Najczęściej spotykane są okazy czerwonobrunatne, pomarańczowobrązowe i żółtobrązowe. Świeże, nieutlenione próbki mogą mieć barwę oliwkowozieloną, ciemnozieloną, a nawet niebieskozieloną. Z czasem, pod wpływem powietrza, zielenieją, a następnie brązowieją. Nie wyróżnia się jego nazwanych odmian handlowych. ## Historia i nazwa Nazwa minerału pochodzi od jego lokalizacji typowej - kopalni Hrbek w pobliżu miasta Beroun w Czechach. Został on po raz pierwszy opisany naukowo w 1841 roku przez niemieckiego mineraloga Augusta Breithaupta. Istnieją dwie odmiany politypowe, różniące się nieznacznie strukturą krystaliczną. ## Zastosowania Beraunit nie ma żadnego znaczenia przemysłowego. Jest natomiast poszukiwanym i cenionym kamieniem kolekcjonerskim ze względu na swoje atrakcyjne, promieniste formy i bogactwo barw.
Cechy diagnostyczne
## Rozpoznawanie Najważniejszą cechą diagnostyczną beraunitu są jego charakterystyczne, promieniste lub kuliste agregaty włóknistych kryształów. Barwa, wahająca się od zielonej do czerwonobrunatnej, w połączeniu z tą formą występowania jest zwykle wystarczająca do identyfikacji. Rysa świeżego, nieutlenionego materiału ma charakterystyczny oliwkowozielony kolor. ## Odróżnianie od podobnych Beraunit bywa mylony z innymi wtórnymi fosforanami. - **Kakoksenit** tworzy zwykle agregaty igiełkowe o barwie złocistożółtej lub brązowawej i ma bardziej jedwabisty połysk. - **Strengit** najczęściej występuje w postaci kulistych skupień lub małych kryształów o barwie fioletowej, różowej lub brzoskwiniowej. - **Rockbridgeit** jest zazwyczaj ciemniejszy, od zielonoczarnego do czarnego, i gęstszy od beraunitu. ## Formy kryształów Dobrze wykształcone, pojedyncze kryształy są rzadkością i mają postać małych, spłaszczonych tabliczek. Dominującą i najbardziej rozpoznawalną formą są kuliste, półkuliste i wachlarzowate agregaty o promienistej strukturze wewnętrznej, zbudowane z ciasno upakowanych, włóknistych kryształów.
Środowisko geologiczne
## Geneza Beraunit jest minerałem wtórnym. Powstaje w wyniku hydrotermalnych przeobrażeń lub wietrzenia pierwotnych minerałów fosforanowych (głównie tryfilinu i litiofilitu) w strefach utleniania pegmatytów granitowych. Występuje także w niektórych osadach żelaza o genezie sedymentacyjnej oraz w szczelinach i spękaniach skał bogatych w fosfor. ## Asocjacje mineralne Minerał ten często współwystępuje z innymi wtórnymi fosforanami. W pegmatytach jego typowymi towarzyszami są rockbridgeit, hureaulit, strengit, wiwianit, stewartyt i tryfylin. W złożach rud żelaza może występować w towarzystwie getytu i limonitu. ## Lokalizacje Klasyczne, historyczne okazy pochodzą z lokalizacji typowej w Czechach (Beroun). Światowej klasy beraunity znajdowano w pegmatytach w Niemczech (Hagendorf, Pleystein w Bawarii). W USA piękne okazy w formie dużych, czerwonobrunatnych kul pochodzą z pegmatytów w rejonie Black Hills w Dakocie Południowej (np. kopalnia Bull Moose) oraz z hrabstwa Coosa w Alabamie. Znany jest również z Portugalii i Brazylii.
Rzadkość
Niezbyt pospolity
Sklep › beraunit