Apatyt
Apatyt to grupa minerałów fosforanowych, charakteryzująca się zmiennym składem chemicznym i szeroką gamą barw, często występująca w formie heksagonalnych kryształów.
Opis
## Charakterystyka Apatyt to nazwa grupy minerałów fosforanowych, w której skład wchodzą fluoroapatyt, chloroapatyt i hydroksyapatyt, różniące się głównie zawartością jonów fluoru, chloru lub grup hydroksylowych. Typowe okazy apatytu tworzą kryształy o pokroju słupkowym lub tabliczkowym, często o wyraźnym heksagonalnym przekroju. Może występować także w postaci zbitych, ziarnistych lub promienistych agregatów. Barwa apatytu jest bardzo zmienna, od bezbarwnego, przez biały, żółty, zielony, niebieski, fioletowy, różowy, aż po brązowy i szary. Przezroczyste kryształy są cenione w jubilerstwie, natomiast okazy nieprzezroczyste są typowe dla zastosowań przemysłowych. ## Właściwości fizyczne Apatyt charakteryzuje się twardością 5 w skali Mohsa, co czyni go minerałem referencyjnym dla tej wartości. Posiada połysk szklisty do żywicznego. Jest przezroczysty do przeświecającego, w zależności od czystości i grubości okazu. Gęstość apatytu waha się w przedziale 3.1-3.2 g/cm³. Posiada niewyraźną łupliwość, a jego przełam jest muszlowy do nierównego. ## Barwy i odmiany Barwa apatytu jest bardzo zróżnicowana i zależy od obecności domieszek. Najczęściej spotykane są odcienie zieleni (np. apatyt szparagowy), niebieskiego (np. moroksyt), żółtego i fioletowego. Istnieją również odmiany bezbarwne, białe, różowe, brązowe i szare. Niektóre okazy wykazują efekt kociego oka lub asteryzmu, co zwiększa ich wartość kolekcjonerską i jubilerską. ## Historia i nazwa Nazwa „apatyt” pochodzi od greckiego słowa „apatein”, co oznacza „zwodzić” lub „oszukiwać”. Została nadana w 1786 roku przez Abrahama Gottloba Wernera, ponieważ apatyt często bywał mylony z innymi minerałami, takimi jak beryl, turmalin czy oliwin, ze względu na swoje zróżnicowane barwy i formy. Jest to minerał znany od starożytności, jednak jego dokładne zdefiniowanie jako odrębnego gatunku nastąpiło stosunkowo późno. ## Zastosowania Apatyt jest głównym źródłem fosforu, wykorzystywanym do produkcji nawozów fosforowych. Jest również składnikiem emalii zębów i kości, co ma znaczenie w medycynie i stomatologii. Przezroczyste odmiany apatytu, zwłaszcza te o intensywnych barwach, są szlifowane jako kamienie jubilerskie, choć ze względu na stosunkowo niską twardość wymagają ostrożności w noszeniu. Fluoroapatyt jest używany w produkcji szkła i ceramiki.
Cechy diagnostyczne
## Rozpoznawanie Apatyt można rozpoznać po jego twardości (5 w skali Mohsa), co jest cechą diagnostyczną. Często występuje w formie heksagonalnych kryształów, które mogą być słupkowe lub tabliczkowe. Połysk jest szklisty do żywicznego, a rysa biała. Zmienność barw jest również charakterystyczna dla tego minerału. ## Odróżnianie od podobnych Apatyt bywa mylony z berylem, turmalinem, oliwinem czy kwarcem. Od berylu i turmalinu odróżnia go niższa twardość. Od oliwinu różni się układem krystalograficznym i brakiem muszlowego przełamu. Od kwarcu odróżnia go znacznie niższa twardość. W przypadku wątpliwości, test twardości jest kluczowy do identyfikacji. ## Formy kryształów Apatyt najczęściej tworzy kryształy heksagonalne, o pokroju słupkowym, tabliczkowym lub igiełkowym. Często występują spłaszczenia ścian słupa oraz obecność piramid. Może tworzyć również agregaty ziarniste, zbite, promieniste, nerkowate lub skorupowe.
Środowisko geologiczne
## Geneza Apatyt jest minerałem pospolitym, występującym w szerokim zakresie środowisk geologicznych. Powstaje w skałach magmowych (kwaśnych i zasadowych), metamorficznych oraz osadowych. W skałach magmowych krystalizuje jako minerał akcesoryczny w granitach, syenitach, diorytach i gabrach, a także w pegmatytach i karbonatytach. W skałach metamorficznych występuje w marmurach, gnejsach i łupkach. W skałach osadowych tworzy się w wyniku procesów diagenetycznych, często w postaci fosforytów, będących głównym źródłem fosforu. ## Asocjacje mineralne Apatyt często współwystępuje z takimi minerałami jak kwarc, ortoklaz, biotyt, muskowit, hornblenda, kalcyt, dolomit, fluoryt, turmalin, beryl, a także z rudami metali. ## Lokalizacje Znane miejsca występowania apatytu to m.in. Rosja (Półwysep Kolski), Kanada (Ontario, Quebec), Brazylia (Minas Gerais), Meksyk (Durango), USA (Maine, Kalifornia), Norwegia (Kragerø), Niemcy (Saksonia), Pakistan, Madagaskar i Birma. W Polsce apatyt występuje m.in. w pegmatytach sudeckich oraz w karbonatytach okolic Ełku.
Rzadkość
Pospolity
Sklep › Apatyt
