Millisit
Millisyt to uwodniony fosforan sodu, wapnia i glinu, tworzący najczęściej drobne, pseudokuliste agregaty lub mikroskopijne kryształy.
Opis
## Charakterystyka Millisyt jest minerałem z grupy fosforanów, chemicznie klasyfikowanym jako uwodniony fosforan sodu, wapnia i glinu. Występuje najczęściej w postaci bardzo małych, mikroskopijnych kryształów o pokroju pseudokubicznym lub krótkich, bipiramidalnych słupków. Kryształy te rzadko są widoczne gołym okiem, zazwyczaj tworząc zwarte, promieniste lub sferyczne agregaty, a także naskorupienia i żyłki wypełniające spękania w skale macierzystej. Okazy mają zazwyczaj wygląd kredowy lub porcelanowy. ## Właściwości fizyczne Twardość millisytu w skali Mohsa wynosi około 5.5, co czyni go minerałem stosunkowo twardym. Ma połysk szklisty, który na powierzchniach zwietrzałych lub w zbitych agregatach przechodzi w matowy. Jest minerałem przeświecającym do nieprzezroczystego. Jego gęstość wynosi około 2.83 g/cm³. ## Barwy i odmiany Millisyt jest najczęściej bezbarwny, biały lub ma odcień bladożółty. Rzadziej spotykane są okazy o barwie szarawej lub brązowawej, co zwykle jest efektem domieszek lub wrostków innych minerałów. Nie wyróżnia się jego nazwanych odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Minerał został opisany po raz pierwszy w 1926 roku przez Espera S. Larsena i Earla V. Shannona. Nazwa "millisyt" została nadana na cześć Fredericka C. Millisa (1892-1980), kolekcjonera minerałów z Lehi w stanie Utah (USA), który dostarczył pierwsze próbki do badań. Miejscem typowym, skąd pochodziły te okazy, jest Clay Canyon w rejonie Fairfield w Utah. ## Zastosowania Millisyt nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Stanowi wyłącznie obiekt zainteresowania naukowego oraz kolekcjonerskiego, szczególnie dla zbieraczy minerałów rzadkich i mikromontów.
Cechy diagnostyczne
## Rozpoznawanie Identyfikacja millisytu w warunkach polowych jest trudna ze względu na niewielki rozmiar kryształów. Kluczowe jest zwrócenie uwagi na środowisko występowania - najczęściej są to strefy utleniania złóż fosforytów. Charakterystyczne są promieniste lub sferulityczne agregaty o białej lub żółtawej barwie. Twardość około 5.5 może być pomocną wskazówką. ## Odróżnianie od podobnych Millisyt można łatwo pomylić z innymi wtórnymi fosforanami o podobnym wyglądzie i genezie, takimi jak crandallit, wardyt czy wavellit. Crandallit jest bardzo podobny, ale ma nieco inną strukturę. Wardyt często tworzy z millisytem bliskie zrosty, ale krystalizuje w układzie tetragonalnym i tworzy charakterystyczne kwadratowe bipiramidy. Pewne rozróżnienie tych minerałów niemal zawsze wymaga zaawansowanych metod analitycznych, jak dyfrakcja rentgenowska (XRD). ## Formy kryształów Millisyt krystalizuje w układzie tetragonalnym. Tworzy bardzo małe kryształy o pokroju pseudokubicznym (romboedrycznym) lub krótkosłupowym, często zakończone bipiramidą. Najczęściej spotykany jest w formie promienistych lub kulistych skupień (sferulitów), a także jako zbite, kredopodobne lub porcelanowe masy i naskorupienia.
Środowisko geologiczne
## Geneza Millisyt jest minerałem wtórnym, powstającym w wyniku procesów wietrzenia i przeobrażenia skał bogatych w fosfor. Najczęściej tworzy się w osadowych złożach fosforytów, gdzie powstaje w wyniku alteracji pierwotnych minerałów fosforanowych, takich jak apatyt. Może również występować w strefach utleniania hydrotermalnych żył kruszcowych zawierających fosforany oraz w jaskiniach jako produkt reakcji wód przesiąkających przez guano. ## Asocjacje mineralne Minerał ten często współwystępuje z innymi wtórnymi fosforanami. Do jego najczęstszych asocjacji należą: wardyt, crandallit, wavellit, waryscyt, montgomeryit, a także apatyt, kwarc i minerały ilaste. ## Lokalizacje Najbardziej znane stanowisko, będące jednocześnie lokalizacją typową, to Clay Canyon w pobliżu Fairfield w stanie Utah, USA, gdzie millisyt występuje w konkrecjach fosforanowych z wardytem. Inne znaczące lokalizacje na świecie to m.in. wyspa St. John's (Zabargad) w Egipcie, region Thiès w Senegalu, Wyspa Bożego Narodzenia oraz liczne złoża fosforytów w Stanach Zjednoczonych (np. na Florydzie).
Rzadkość
Niezbyt pospolity
Sklep › Millisit