Oliwin / Perydot

Wzór chemiczny: (Mg,Fe)₂SiO₄

Oliwin / Perydot

Oliwin to grupa minerałów krzemianowych, często spotykanych w skałach magmowych i metamorficznych, charakteryzująca się zazwyczaj zielonkawą barwą.

## Charakterystyka Oliwin to nazwa grupy minerałów, z których najbardziej znanym jest forsteryt i fajalit. Minerały te tworzą roztwór stały, a ich skład chemiczny zmienia się od czystego forsterytu (bogatego w magnez) do czystego fajalitu (bogatego w żelazo). Typowy okaz oliwinu ma barwę od żółtozielonej do oliwkowozielonej, często z widocznymi, drobnymi ziarnami lub kryształami. Występuje zazwyczaj w postaci ziarnistych agregatów, rzadziej w dobrze wykształconych kryształach. ## Właściwości fizyczne Twardość oliwinu w skali Mohsa wynosi 6.5-7, co czyni go minerałem stosunkowo twardym. Posiada szklisty połysk, a jego przezroczystość waha się od przezroczystego do przeświecającego. Gęstość oliwinu zależy od składu i mieści się w przedziale 3.2-4.3 g/cm³. Minerał ten ma słabą łupliwość i przełam muszlowy. ## Barwy i odmiany Najbardziej typową barwą oliwinu jest zielona, od jasnożółtozielonej po ciemną oliwkowozieloną. Barwa ta wynika z obecności żelaza w strukturze minerału. Odmiana o jakości jubilerskiej, charakteryzująca się intensywną zielenią, nazywana jest perydotem. W zależności od proporcji magnezu do żelaza, barwa może się zmieniać, obejmując także odcienie brązowe lub żółte. ## Historia i nazwa Nazwa "oliwin" pochodzi od jego charakterystycznej oliwkowozielonej barwy. Minerał ten był znany już w starożytności, a jego odmiana jubilerska - perydot - była ceniona w Egipcie. Nazwa "perydot" ma prawdopodobnie korzenie greckie, od słowa "peridona", oznaczającego "dający obfitość". ## Zastosowania Oliwin ma zastosowania przede wszystkim jako kamień szlachetny (perydot) w jubilerstwie. Ze względu na swoją odporność na wysokie temperatury, jest również wykorzystywany w przemyśle metalurgicznym jako materiał ogniotrwały. Ponadto, ze względu na wysoką zawartość magnezu i żelaza, bywa stosowany jako dodatek do nawozów.

Właściwości

Twardość Mohsa
6.5-7
Połysk
Szklisty
Rysa
Biała
Gęstość
3.2-4.3
Łupliwość
Słaba
Przełam
Muszlowy
Przezroczystość
Przezroczysty do przeświecającego
Układ krystaliczny
Rombowy

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Oliwin można rozpoznać po charakterystycznej zielonej barwie, szklistym połysku i przełamie muszlowym. Występuje często w postaci ziarnistych agregatów w skałach magmowych. Jego twardość (6.5-7 w skali Mohsa) pozwala na zarysowanie szkła. ## Odróżnianie od podobnych Oliwin bywa mylony z granatem, epidotem lub dioptyzem, które również występują w zielonych odcieniach. Od granatu odróżnia go brak wyraźnej łupliwości i inna forma krystalizacji. Od epidotu różni się brakiem charakterystycznego dla epidotu pokroju słupkowego. Dioptyz jest znacznie bardziej miękki i ma intensywniejszą, szmaragdową zieleń. ## Formy kryształów Oliwin najczęściej występuje w postaci ziarnistych agregatów, tworząc drobne, nieregularne ziarna w skałach. Rzadziej spotyka się dobrze wykształcone, krótkosłupkowe lub tabliczkowe kryształy o pokroju rombowym.

Środowisko występowania

## Geneza Oliwin jest minerałem typowym dla skał magmowych ultrazasadowych i zasadowych, takich jak perydotyty, bazalty i gabra. Powstaje w wysokich temperaturach i ciśnieniach w płaszczu Ziemi, a następnie jest wynoszony na powierzchnię w procesach wulkanicznych. Może również występować w skałach metamorficznych, powstałych w wyniku przeobrażenia skał bogatych w magnez i żelazo, oraz w meteorytach. ## Asocjacje mineralne Oliwin często współwystępuje z innymi minerałami typowymi dla skał magmowych, takimi jak pirokseny (np. augit), plagioklazy, chromit, magnetyt i ilmenit. W skałach metamorficznych może być związany z serpentynem i talkiem. ## Lokalizacje Znaczące złoża oliwinu, w tym odmiany jubilerskiej - perydotu, znajdują się w wielu miejscach na świecie. Do najważniejszych należą: Wyspa Zabargad (Egipt), Arizona (USA), Pakistan, Chiny, Wietnam, Australia, Brazylia i Norwegia. W Polsce oliwin występuje w bazaltach Dolnego Śląska.

Rzadkość

Pospolity

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Dla kolekcjonerów oliwinu najważniejsza jest intensywność i czystość barwy - im bardziej żywa, oliwkowozielona barwa, tym okaz jest cenniejszy. Ważna jest również przezroczystość i brak inkluzji. Duże, dobrze wykształcone kryształy są rzadkie i wysoko cenione. Okazy z widocznymi inkluzjami chromitu lub innych minerałów mogą być również interesujące ze względu na ich walory naukowe. ## Ceny rynkowe Ceny oliwinu, zwłaszcza odmiany perydotu, są zróżnicowane i zależą od jakości, rozmiaru i pochodzenia okazu. Drobne, surowe ziarna oliwinu są stosunkowo niedrogie. Wysokiej jakości, fasetowane perydoty o intensywnej barwie mogą osiągać ceny od kilkudziesięciu do kilkuset dolarów za karat, w zależności od wielkości i czystości. ## Popularne stanowiska Najbardziej cenione okazy perydotu pochodzą z Wyspy Zabargad w Egipcie, znanej z historycznych źródeł tego kamienia. Inne popularne i cenione lokalizacje to San Carlos Reservation w Arizonie (USA), gdzie występują duże, czyste kryształy, oraz regiony Pakistanu i Chin, dostarczające wysokiej jakości materiału jubilerskiego.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Oliwin, a zwłaszcza jego odmiana perydot, jest minerałem stosunkowo odpornym, ale wymaga delikatnego czyszczenia. Najlepiej używać miękkiej szczoteczki i letniej wody z niewielką ilością łagodnego mydła. Po umyciu należy dokładnie spłukać okaz pod bieżącą wodą i osuszyć miękką ściereczką. ## Czego unikać Należy unikać kontaktu oliwinu z silnymi kwasami, które mogą uszkodzić jego powierzchnię. Minerał ten jest wrażliwy na gwałtowne zmiany temperatury, które mogą prowadzić do pęknięć. Długotrwała ekspozycja na bezpośrednie światło słoneczne nie jest zalecana, choć nie powoduje znaczących uszkodzeń. Unikać należy również ultradźwiękowych i parowych metod czyszczenia, które mogą być zbyt agresywne. ## Przechowywanie Okazy oliwinu najlepiej przechowywać oddzielnie od innych, twardszych minerałów, aby uniknąć zarysowań. Idealne jest przechowywanie w miękkich woreczkach lub w gablotach z miękką wyściółką, z dala od kurzu i nadmiernej wilgoci.

Źródła

Czytaj więcej